تبلیغات
معماری - میدان، عنصر فرهنگ‌ساز شهری
مبار امشب توای باران ×××مبار امشب که طوفان است× که در کوی فقیران خانه هارا سقف ویران است

میدان، عنصر فرهنگ‌ساز شهری

پنجشنبه 10 دی 1388 11:05 ق.ظ

نویسنده : آیدین آقاجانی
ارسال شده در: میدان در معماری ،
میدان به فضایی گفته می‌شود كه در میانه ساختارهای معماری شكل می‌گیرد. این فضا در طول تاریخ تكامل شهرسازی و نسبت به ضرورت‌های موجود زمان و مكان شكل‌گیری، كاربری‌های متفاوتی داشته است و در گذشته بیشتر فعالیت‌های اقتصادی و عملكردهای گوناگون حكومتی و اجتماعی در این فضای روباز انجام می‌گرفته است.

شهرهای با سابقه تاریخی، دارای میدان‌های معروفی هستند كه جزئی از خاطرات مردم و هویت تاریخی این شهرها به شمار می‌روند. بناهایی كه میدان را احاطه می‌كنند نسبت به شرایط به وجود آمدن میدان دارای ویژگی‌هایی هستند كه این ویژگی‌ها تنوع میدان را موجب می‌شود:

• جایگیری یك ساختمان مهم نظیر كاخ سلطنتی در یك جانب و فضای باز مقابل آن كه به منظور بهره‌برداری‌های خاص ایجاد می‌شود (میدان ارگ تهران)
• فضای محصور از سه جانب كه ضلع چهارم آن باز است و خیابان یا معابری از مقابل آن می‌گذرد (سبزه میدان در تهران)

قرارگیری چند فضای معماری كه كاربری‌های متفاوت ولی مكمل و مرتبط با یكدیگر دارند و كالبد مشتركی را ایجاد می‌كنند و از طرحی منظم و هماهنگ برخوردارند نیز نوعی دیگر از میدان را به وجود می‌آورند كه از معروف‌ترین این گونه میدان‌ها در جهان می‌توان به میدان «سن‌ماركو» در ایتالیا، میدان «مایور»، در اسپانیا و میدان امام (نقش جهان) در ایران اشاره كرد.

تركیب ساختمان‌هایی با عملكرد متفاوت در اطراف یك میدان نمایانگر آن است كه سعی بر گردآوری شهروندان در یك فضای عمومی و تقویت روابط اجتماعی از بیشترین اهمیت در طراحی این میدان برخوردار بوده است.

میدان نقش جهان اصفهان این ویژگی‌ها را به كامل‌ترین شكل در میان میدان‌های تاریخی جهان به همراه دارد. مقر حكومتی، جایگاه مذهبی، فعالیت اقتصادی و زمین ورزشی (بازی چوگان) كمال یافتگی و شكوه و زیبایی را در این میدان به نمایش گذاشته و آن را در جهان بی‌همتا كرده است.

با ورود اتومبیل و پررنگ‌تر شدن حضور آن در زندگی ساكنان شهرها عملكرد میدان از حالت سنتی خود خارج شده و مفهوم جدیدی پیدا می‌كند هر چند در طراحی این میدان‌ها نیز اصول كلی زیبایی شناختی در اجزای معماری محصور كننده میدان رعایت شده و فرم و مصالح به كار رفته در بعضی میدان‌ها در نهایت هماهنگی بوده و در واقع یك نما در اطراف میدان تكرار می‌شود.

علاوه بر بدنه‌های متناسب و موزون، آب‌نماسازی و ایجاد فضای سبز نیز جزو اجزای شكل‌دهنده میدان به شمار می‌رود و گاهی نیز نصب و ایجاد یك عنصر مشخص هنری مانند مجسمه شخصیت‌های فرهنگی و اسطوره‌ای در وسط میدان موجب تقویت نمادهای شهری و شكل‌دهی هر چه بیشتر فضای میدان به عنوان یك فضای عمومی خاطره‌انگیز می‌شود.

«میكل آنژ» در طرح‌ بهسازی و تكمیل میدان «گامپیدولیو» بر بالای تپه «كامپیتولینه» به سال 1539 _ 1537 میلادی علاوه بر ساخت و سازهای مناسب با ساختارهای موجود و ایجاد هماهنگی در بدنه‌های میدان اقدام به كف‌سازی آن و با انتقال مجسمه «ماركوس‌ اورلیوس» به دستور «پاپ پل سوم» و نصب آن در مركز این میدان روی سكویی كه به همین منظور طراحی كرده بود، نبوغ خود را در درك فضاهای شهری و به وجود آوردن و القا شكوه و عظمت و تهییج شور و شوق ملی و ایجاد یك فضای دلنشین كه در گذشته نیز مركز حكومتی رم باستان به شمار می‌رفت، به نمایش گذاشت.

پس از گذشت حدود پانصد سال از اجرای طرح میكل آنژ ساخت و ساز مرتفع در ضلع جنوب غربی میدان فردوسی تهران كه نام شاعر حماسه‌سرای بزرگ ایران و جهان بر آن نهاده شده است، مجسمه او را كه نماد فرهنگی و ملی ایرانیان در پایتخت كشور است به گونه‌ای تحقیر‌آمیز تحت‌الشعاع قرار داده و با خودنمایی در هر چه محقر جلوه دادن فضای میدان، تناسب نسبی بناهای اطراف را نیز بر هم زده و خود را پیش از مجسمه و اجزای دیگر میدان بر بیننده تحمیل كند.

سوالی كه به ذهن متبادر می‌شود این است كه چه كسانی مسئول چنین خطاهایی در منظر شهری هستند و تا چه زمانی این اشتباهات در شهر تهران و سایر شهرهای ایران تكرار خواهد شد؟ آیا مدیران شهری به زیبایی شهر و حفظ هویت آن توجهی دارند؟ آیا حضور سرسام‌آور اتومبیل در تهران به خصوص در بافت‌ مركزی و آلودگی ناشی از آن زنگ خطری برای جلوگیری از تراكم نیست؟

چه كسانی باید پاسخگوی ناهنجاری‌های موجود باشند كه در اثر تكرار اشتباهات پیش آمده است؟ آیا آن قدر كه برخی مدیران شهری به درآمدزایی می‌اندیشند به فكر روح و روان و سلامتی شهروندان هستند؟
تا كی بی‌تفاوتی نسبت به ارزش‌های تاریخی و هنری ادامه خواهد یافت؟ تهران باید نمادی از الگوهای فرهنگی ایران اسلامی در جهان باشد، آیا با بی‌اعتنایی به روند كنونی تخریب ساختارهای تاریخی می‌توان به این مهم دست یافت؟





دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: - -